Aanpak

De woningopgave is een complex systeem

Het huidige Nederlandse woningsysteem levert structureel te weinig betaalbare, duurzame en sociaal rechtvaardige woningen op. De dominante politieke en marktreflex, bouwen, bouwen, bouwen, negeert de planetaire grenzen en de sociale rechtvaardigheid. Eerlijk Wonen stelt daar een integrale visie tegenover: wonen binnen planetaire grenzen is niet een belemmering voor de woonopgave, maar een noodzakelijke herformulering van hoe we woningen en gebieden ontwikkelen.

Dit doen we door het systeem achter de woonopgave beter te begrijpen. Welke wet- en regelgevingen vormen het woonbeleid, welke financiële systemen liggen ten grondslag en welke sociaaleconomische veranderingen hebben invloed gehad op de situatie? Om die complexiteit beter te begrijpen, moeten we eerst begrijpen welke factoren de basis vormen van de huidige woonopgave. Vervolgens kunnen we werken aan een huisvestingsprogramma met oplossingen die betaalbaar, duurzaam en sociaal rechtvaardig zijn.

Wat staat centraal in onze aanpak?

lemmering wordt gezien, maar als een noodzakelijke herformulering van de woonopgave. Hiervoor doen we onderzoek naar de onderleggers van de woonopgave, de wet- en regelgevingen achter het woonbeleid en bieden we overheid en markt handelingsperspectief om betaalbare, duurzame en sociaal rechtvaardige ambities om te zetten in de praktijk.

Dit doen we met:

Bewezen kaders: gedeelde meet- en denkwijze voor sociale, ecologische en financiële prestaties.
Pilot projecten: in de praktijk laten we zien dat er oplossingen zijn voor de woonopgave die betaalbaar, duurzaam, sociaal rechtvaardig én opschaalbaar zijn.
Koplopers: samen met marktpartijen en overheden die onze visie delen laten we zien dat anders kan.

Het is een complexe opgave, Eerlijk Wonen is daarom een meerjarig programma. Fase 1 loopt tot en met september 2026. Fase 2 start in oktober 2026 en loopt door tot september 2028. De belofte voor 2028 is niet dat de sector volledig veranderd is, dat is niet realistisch in twee jaar. Wel dat er geteste pilots zijn die laten zien dat er betaalbare, duurzame en sociaal rechtvaardige oplossingen zijn voor de woonopgave – die gesteund worden door zowel markt, overheid als maatschappij.

De volgende stappen vormen onze aanpak:

Woonopgave in beeld

Waar hebben we het eigenlijk over als we spreken over ‘de woonopgave’? Wat is de werkelijke uitdaging? Deze publicatie bevat een brede opgavestelling van de woonopgave en behandelt de kwantitatieve, fysieke, financiële, sociale en de planetaire opgaven binnen de Nederlandse context. Deze brede blik toont enerzijds de complexiteit van de opgave, maar biedt tegelijkertijd een doorzicht naar potentiële oplossingen vanuit een integrale benadering.

Status: afgerond (zie publicaties)

Wetten en regels achter het woonbeleid

Het woonbeleid is een historisch gegroeid systeem van regels en gewoonten. Juist daardoor ontstaan spanningen tussen doelen als betaalbaarheid, duurzaamheid en bouwproductie. In overleg met stakeholders onderzoeken we aan welke knoppen we moeten draaien om tot echte oplossingen te komen voor betaalbaar wonen binnen de grenzen van de planeet. De woonopgave vraagt namelijk niet alleen om uitvoering, maar ook om gerichte aanpassingen in het systeem zelf.

Status: afgerond (zie publicaties)

Analyse oplossingsrichtingen

Vanuit de theorie onderzoeken we samen met stakeholders oplossingsrichtingen voor de woonopgave. Hierbij kan het gaan om het verkrijgen van grond, financiering tot aan de uitvoering via locaties en het bewonen van de woning zelf. Door pilotprojecten vorm te geven samen met lokale partners willen we aantonen dat oplossingen in de praktijk ook haalbaar zijn en kunnen rekenen op draagvlak van zowel de overheid, markt als maatschappij.

Status: lopend

Pilotprojecten

Met pilotprojecten gaan we de praktijk in. Een ecologisch framework ondersteunt de pilots op duurzaamheid, en bestaat uit een kader met meetbare normen op gebouw-, wijk-, gebieds- en gebruikersniveau voor CO2, materiaal, klimaatadaptatie, water en biodiversiteit. De twee pilots zijn:

– Stadsvernieuwing 2.0: Welke mogelijkheid biedt een bestaande stad voor beter benutten? Bewoners vormen een belangrijke schakel in het ontwerp- en bouwproces en tijdens de gebruiksfase.

– Pluratieve gebiedsontwikkeling: Wat gebeurt er als ambities op betaalbaarheid, duurzaamheid en sociale rechtvaardigheid vanaf de start steviger vaststaan? Eerlijk Wonen helpt een gemeente om maatschappelijke waarden, betaalbaarheid, duurzaamheid, sociale rechtvaardigheid vanaf het begin te verankeren in de rolverdeling, de besluitvorming en de financiering.

Status: vanaf oktober 2026

Implementatie en opschaling

Eerlijk Wonen zorgt dat de kennis en de pilotresultaten de mensen bereiken die het beleid maken, de standaarden zetten en de investeringsbeslissingen nemen, op de schaal en in de taal die nodig is om gedragsverandering op sectorschaal te veroorzaken.

Dat betekent concreet een gecoördineerde ambassadeurscampagne met invloedrijke mensen uit beleid, markt en wetenschap, nationale workshops en webinars, mediawerk rond de pilotresultaten, en een communicatiestrategie die de dominante nieuwbouwreflex actief uitdaagt met bewijs dat het anders kan.